Sổ Tay Kinh Tế Quốc Tế

Hệ thống hóa đầy đủ 6 chương theo syllabus: lý thuyết thương mại, chính sách thương mại, di chuyển nguồn lực và hội nhập kinh tế quốc tế.

Chương 1Cổ điểnSmith, Ricardo, OC Chương 2Hiện đạiIOC, H-O, H-O-S Chương 3Thuế quanCS, PS, DWL, ERP Chương 4Phi thuế quanQuota, VER, subsidy Chương 5Nguồn lựcVốn và lao động Chương 6Hội nhậpFTA, CU, TC/TD

Chương 1: Các lý thuyết thương mại cổ điển

Mạch kiến thức: Trọng thương → Lợi thế tuyệt đối → Lợi thế so sánh → Lý thuyết chi phí cơ hội và PPF với chi phí không đổi.

⚖️

Chủ nghĩa trọng thương

Mercantilism1500–1800Zero-sum

Bối cảnh: khám phá địa lý, hình thành quốc gia dân tộc, thị trường lao động và tiêu dùng mở rộng.
Thước đo giàu có: lượng vàng bạc tích lũy và thặng dư thương mại.
Quan điểm: thương mại là trò chơi tổng bằng không; quốc gia này được lợi khi quốc gia khác chịu thiệt.
Chính sách: thúc đẩy xuất khẩu, hạn chế nhập khẩu, trợ cấp xuất khẩu, thuế nhập khẩu cao và kiểm soát nguyên liệu.
Đại diện: Thomas Mun, James Steuart, Jean-Baptiste Colbert.

Đóng góp

Lý thuyết tiên phong, nhận ra vai trò của ngoại thương và chính sách nhà nước.

Hạn chế

Đồng nhất giàu có với vàng bạc, tuyệt đối hóa xuất siêu và hiểu sai lợi ích hai chiều của thương mại.

🥇

Lợi thế tuyệt đối – Adam Smith

Một quốc gia có lợi thế tuyệt đối ở hàng hóa mà quốc gia đó sản xuất hiệu quả hơn: năng suất lao động cao hơn hoặc hao phí lao động trên một đơn vị thấp hơn.

Năng suất = Sản lượng / Lao động ; Hao phí lao động = 1 / Năng suất

Chuyên môn hóa vào hàng hóa có lợi thế tuyệt đối, rồi trao đổi phần sản lượng dư.
Thương mại tự do là trò chơi tổng dương; tổng sản lượng và khả năng tiêu dùng có thể tăng.
Không phải: quốc gia không có lợi thế tuyệt đối “bị loại”. Đúng hơn, mô hình Smith không giải thích được trường hợp đó.

Năng suất	Nhật Bản	Việt Nam	Kết luận
Thép (tấn/giờ)	6	1	Nhật Bản có AA về thép
Vải (yard/giờ)	2	4	Việt Nam có AA về vải

📊

Lợi thế so sánh – David Ricardo

Một quốc gia có lợi thế so sánh ở hàng hóa có chi phí tương đối thấp hơn hoặc năng suất tương đối cao hơn. Vì vậy, thương mại vẫn có lợi ngay cả khi một quốc gia bất lợi tuyệt đối ở cả hai hàng hóa.

Nếu a₁/a₂ > b₁/b₂ → Nước 1 có CA ở A; Nước 2 có CA ở B

Xuất khẩu hàng hóa có lợi thế so sánh; nhập khẩu hàng hóa có bất lợi so sánh.
Tỷ lệ trao đổi quốc tế phải nằm giữa tỷ lệ trao đổi nội địa của hai nước để cả hai cùng chấp nhận.
Ricardo dựa trên lý thuyết giá trị lao động; lý thuyết chi phí cơ hội là bước phát triển tiếp theo, không nên đồng nhất hai phần.

Năng suất	Việt Nam	Hoa Kỳ
Ô tô A (chiếc/giờ)	4	2
Cà phê C (tấn/giờ)	5	1

So sánh năng suất tương đối: VN: 5C/4A; Mỹ: 1C/2A.

Kết luận: Việt Nam có CA về cà phê; Hoa Kỳ có CA về ô tô. Khung trao đổi theo slide: 2C < 4A < 5C.

Chi phí cơ hội và lợi thế so sánh

Chi phí cơ hội của A là lượng B phải từ bỏ để giải phóng đủ nguồn lực sản xuất thêm một đơn vị A.

OC(A) = Năng suất(B) / Năng suất(A) = Hao phí(A) / Hao phí(B)

Quy tắc: nước có OC thấp hơn ở hàng hóa nào thì có lợi thế so sánh ở hàng hóa đó.

Bẫy dữ liệu: bảng năng suất thì số lớn tốt hơn; bảng hao phí lao động thì số nhỏ tốt hơn. Khi tính OC từ bảng hao phí, lấy hao phí hàng đang xét chia hao phí hàng còn lại.

PPF với chi phí cơ hội không đổi

PPF biểu diễn các phối hợp sản lượng tối đa khi nguồn lực được sử dụng đầy đủ và hiệu quả.
Chi phí cơ hội không đổi → PPF là đường thẳng, độ dốc không đổi.
Độ dốc tuyệt đối của PPF là MRT và bằng chi phí cơ hội của hàng hóa trên trục ngang.
Với chi phí không đổi, mô hình dẫn đến chuyên môn hóa hoàn toàn nếu giá thế giới nằm giữa hai giá tương đối nội địa.

Bài mẫu tổng hợp: OC, TOT và gains from trade

Hao phí lao động để sản xuất 1 đơn vị:

Quốc gia	Lúa mì W	Vải C	OC(W)	OC(C)
Hoa Kỳ	3 giờ	2 giờ	3/2 = 1,5C	2/3W
Anh	4 giờ	1 giờ	4C	1/4W

Bước 1 – CA

Mỹ có OC(W) thấp hơn → xuất W. Anh có OC(C) thấp hơn → xuất C.

Bước 2 – Khung TOT

1,5C < 1W < 4C

Bước 3 – Điều kiện lợi ích

TOT càng gần OC của nước đối tác thì nước đang xét nhận phần lợi ích thương mại càng lớn.

Ví dụ đúng theo PPF trong slide: Mỹ chuyên môn hóa sản xuất 180 máy M, đổi 70M lấy 70C, tiêu dùng mới (110M, 70C) so với trước thương mại (90M, 60C) → lợi ích +20M và +10C. Không đổi tên máy thành lúa mì vì sẽ làm sai mạch dữ liệu.

Giả định chung của mô hình cổ điển

Hai quốc gia, hai hàng hóa.
Không có chi phí vận chuyển và rào cản thương mại.
Cạnh tranh hoàn hảo.
Lao động là yếu tố sản xuất duy nhất, đồng nhất và có tổng cung cố định.
Trong mô hình chi phí không đổi, năng suất không đổi khi mở rộng sản lượng.

Đánh giá nhanh 4 lý thuyết

Lý thuyết	Điểm mạnh	Hạn chế
Trọng thương	Nhấn mạnh ngoại thương và vai trò chính sách	Zero-sum, đồng nhất giàu có với vàng bạc
Absolute Advantage	Giải thích chuyên môn hóa và gains from trade	Không giải thích nước bất lợi tuyệt đối ở mọi hàng hóa
Comparative Advantage	Chứng minh mọi nước đều có thể tham gia và hưởng lợi	Lý thuyết giá trị lao động, giả định đơn giản
Opportunity Cost	Khắc phục giới hạn “chỉ có lao động”	Chi phí không đổi thiếu thực tế; chưa giải thích nguồn gốc CA

Chương 2: Lý thuyết chuẩn và hiện đại về thương mại quốc tế

Mạch kiến thức: Chi phí cơ hội tăng dần → PPF, CIC, MRT, MRS → khác biệt thị hiếu → Heckscher–Ohlin → cân bằng giá yếu tố H–O–S.

1. Chi phí cơ hội tăng dần (IOC)

Khi sản xuất thêm từng đơn vị X, quốc gia phải từ bỏ ngày càng nhiều Y vì các yếu tố sản xuất không đồng nhất và không thích hợp như nhau cho mọi ngành.

Nguồn lực hữu hạn, khác nhau về chất lượng.
Các hàng hóa sử dụng yếu tố với cường độ khác nhau.
Chuyển nguồn lực ngày càng kém phù hợp sang ngành mở rộng làm OC tăng.

PPF lõm về gốc tọa độ; |MRTₓ| = OC(X) tăng khi di chuyển sang phải

2. CIC và MRS

Community Indifference Curve: các phối hợp X–Y đem lại cùng mức thỏa mãn cho quốc gia.
CIC dốc xuống, lồi về gốc, không cắt nhau; CIC cao hơn thể hiện phúc lợi cao hơn.
MRS của X cho Y: lượng Y sẵn sàng từ bỏ để có thêm một X mà vẫn giữ nguyên mức thỏa mãn.

|MRSₓᵧ| = |ΔY/ΔX| = MUₓ/MUᵧ

Cân bằng trong tự cung tự cấp và khi có thương mại

Autarky

Điểm cân bằng là tiếp điểm PPF–CIC: MRT = MRS = giá tương đối nội địa.

Cơ sở thương mại

Nếu P_A ≠ P_B, nước có P_X/P_Y thấp hơn có CA ở X.

Với thương mại

Mỗi nước chuyên môn hóa một phần; sản xuất tại MRT = P_w, tiêu dùng tại MRS = P_w, tiếp cận CIC cao hơn.

Khác Chương 1: IOC làm PPF cong nên chuyên môn hóa thường không hoàn toàn. Sản xuất mở rộng đến khi chi phí biên nội địa bằng giá tương đối thế giới.

Nguồn gốc gains from trade

Gains from exchange

Giữ nguyên điểm sản xuất autarky nhưng trao đổi theo giá thế giới để chuyển lên CIC cao hơn.

Gains from specialization

Điều chỉnh cơ cấu sản xuất theo lợi thế so sánh cho đến MRT = P_w, tạo thêm khả năng tiêu dùng.

Tổng gains from trade = gains from exchange + gains from specialization.

Thương mại do khác biệt thị hiếu

Hai nước có thể có PPF giống hệt nhau nhưng CIC khác nhau. Khác biệt thị hiếu tạo ra giá tương đối autarky khác nhau, từ đó tạo cơ sở thương mại.

Nước thích Y hơn có cầu Y tương đối cao → giá Y tương đối cao.
Khi mở cửa, mỗi nước xuất hàng hóa có giá tương đối autarky thấp hơn.
Cả hai chuyển lên CIC cao hơn dù công nghệ và nguồn lực giống nhau.

🏭

Mô hình Heckscher–Ohlin (H–O)

Khái niệm then chốt

Factor intensity: đặc điểm của hàng hóa. X thâm dụng lao động nếu L_X/K_X > L_Y/K_Y.
Factor abundance: đặc điểm của quốc gia, đo bằng lượng vật chất L/K hoặc giá tương đối w/r.
Nước dồi dào lao động thường có w/r thấp hơn; nước dồi dào vốn thường có r/w thấp hơn.

Quốc gia xuất khẩu hàng hóa thâm dụng yếu tố dồi dào và nhập khẩu hàng hóa thâm dụng yếu tố khan hiếm.

Giả định chính

Không chi phí vận chuyển/rào cản; cạnh tranh hoàn hảo.
Hai hàng hóa có cường độ yếu tố khác nhau; không đảo ngược cường độ yếu tố.
Công nghệ giống nhau giữa các nước; hàm sản xuất CRS.
Thị hiếu giống nhau; yếu tố di động trong nước nhưng không di động quốc tế trong mô hình cơ bản.

Bước nhận dạng H–O	Câu hỏi	Quy tắc
1. Hàng hóa nào thâm dụng yếu tố nào?	So L/K hoặc K/L giữa hai hàng hóa	Tỷ lệ cao hơn quyết định yếu tố thâm dụng
2. Nước nào dồi dào yếu tố nào?	So L/K hoặc w/r giữa hai nước	L/K cao hoặc w/r thấp → dồi dào lao động
3. Mô hình thương mại?	Ghép yếu tố dồi dào với hàng hóa thâm dụng yếu tố đó	Dồi dào L → xuất hàng thâm dụng L

⚙️

Heckscher–Ohlin–Samuelson: Cân bằng giá yếu tố

Dưới các giả định chặt chẽ, thương mại hàng hóa làm giá tương đối và tuyệt đối của các yếu tố đồng nhất có xu hướng cân bằng giữa các quốc gia, dù lao động và vốn không trực tiếp di chuyển qua biên giới.

Nước dồi dào lao động

Mở rộng hàng thâm dụng lao động → cầu lao động tăng tương đối → tiền lương tăng so với lợi tức vốn.

Nước dồi dào vốn

Mở rộng hàng thâm dụng vốn → cầu vốn tăng tương đối → lợi tức vốn tăng so với tiền lương.

Ứng dụng phân phối: giá hàng hóa tăng tương đối làm thu nhập thực của yếu tố được sử dụng thâm dụng trong hàng hóa đó tăng, còn yếu tố kia giảm. Thương mại làm tăng tổng phúc lợi nhưng có thể tạo người được và người mất trong từng quốc gia.

Ví dụ nhận dạng nhanh H–O

Ô tô dùng L=4, K=8; cà phê dùng L=6, K=2. Vì K/L của ô tô = 2 lớn hơn K/L của cà phê = 1/3, ô tô thâm dụng vốn; cà phê thâm dụng lao động. Nước dồi dào vốn xuất ô tô, nước dồi dào lao động xuất cà phê.

Checklist trả lời câu tự luận Chương 2

Nêu giả định và khái niệm đang dùng.
Xác định giá tương đối autarky hoặc yếu tố dồi dào/thâm dụng.
Kết luận lợi thế so sánh và pattern of trade.
Mô tả điều chỉnh sản xuất–tiêu dùng sau thương mại.
Kết luận gains from trade và tác động phân phối nếu có.

Chương 3: Chính sách thương mại – Thuế quan

Mục tiêu: Nhận dạng các loại thuế; phân tích CS, PS, ngân sách và DWL của thuế nhập khẩu/xuất khẩu; tính tỷ lệ bảo hộ thực tế ERP.

Ad valorem

Thuế theo tỷ lệ phần trăm giá trị hàng hóa.

Thuế = t × Giá trị

Specific tariff

Một khoản cố định trên mỗi đơn vị vật chất.

Thuế = số tiền/đơn vị × Q

Compound tariff

Kết hợp thuế theo giá trị và thuế tuyệt đối.

Thuế = tP + k

Khái niệm và chức năng

Tariff là thuế đánh lên hàng hóa khi vượt qua biên giới quốc gia; gồm thuế nhập khẩu và thuế xuất khẩu. Đây là thuế gián thu vì người nộp thuế có thể chuyển gánh nặng vào giá bán.

Bảo hộ ngành trong nước.
Tạo nguồn thu ngân sách.
Điều tiết xuất nhập khẩu và tiêu dùng.
Điều chỉnh cán cân thanh toán và thực hiện chính sách thương mại phân biệt.

Thặng dư

Consumer surplus: phần chênh giữa mức sẵn lòng trả và giá thực trả; diện tích dưới đường cầu, trên giá.
Producer surplus: phần chênh giữa giá thực nhận và mức tối thiểu người sản xuất chấp nhận; diện tích trên đường cung, dưới giá.

Thuế nhập khẩu ở nước nhỏ

Biến	Tác động	Phúc lợi
Giá trong nước	Tăng từ P_w lên P_w+t	—
Tiêu dùng	Giảm	ΔCS = −(a+b+c+d)
Sản xuất nội địa	Tăng	ΔPS = +a
Nhập khẩu	Giảm	Thu ngân sách = +c
Phúc lợi quốc gia	Giảm	DWL = −(b+d)

b: tổn thất sản xuất do chuyển nguồn lực sang ngành nhập khẩu kém hiệu quả. d: tổn thất tiêu dùng do giá bị đẩy cao làm giảm các giao dịch có lợi.

Ví dụ: QD=140−2P, QS=2P−40, Pw=20, thuế đơn vị 10.

P sau thuế30

QS20

QD80

Nhập khẩu60

DWL200

Thuế xuất khẩu ở nước nhỏ

Biến	Tác động khi áp thuế xuất khẩu	Phúc lợi
Giá trong nước	Giảm từ P_w xuống P_w−t	—
Người tiêu dùng	Mua giá thấp hơn, tiêu dùng tăng	ΔCS = +a
Người sản xuất	Giá nhận thấp hơn, sản xuất giảm	ΔPS = −(a+b+c+d)
Chính phủ	Thu thuế trên lượng xuất khẩu	+c
Phúc lợi quốc gia	Giảm	DWL = −(b+d)

Ví dụ slide: S=20P−20, D=−10P+70, Pw=5, thuế xuất khẩu 1 → giá nội địa 4, QD tăng 20→30, QS giảm 80→60, xuất khẩu giảm 60→30.

Máy tính ERP – một đầu vào nhập khẩu

ERP = (t − aᵢtᵢ) / (1 − aᵢ) = (V′−V)/V

Thuế thành phẩm t (%)

Thuế đầu vào tᵢ (%)

Tỷ trọng đầu vào aᵢ

Cách đọc ERP

aᵢ=0: ERP=t.
t=tᵢ: ERP=t.
t>tᵢ: ERP>t – bảo hộ giá trị gia tăng cao hơn thuế danh nghĩa.
0≤ERP<t: ngành vẫn được bảo hộ nhưng thấp hơn mức danh nghĩa.
ERP<0: cấu trúc thuế làm giá trị gia tăng trong nước giảm.

Không gọi ERP là lợi nhuận. ERP đo phần trăm thay đổi của giá trị gia tăng trong nước. Với nhiều đầu vào: tử số là t − Σaᵢtᵢ.

Ví dụ ERP trong slide

Xe máy có giá thế giới 600, đầu vào nhập khẩu 400 → V=200. Thuế thành phẩm 20%, thuế đầu vào 15% → giá thành phẩm 720, đầu vào 460 → V′=260. ERP=(260−200)/200=30%.

Khung giải bài thuế quan

Tìm cân bằng autarky nếu đề hỏi.
Thay Pw để tính QS, QD và thương mại tự do.
Xác định giá nội địa sau chính sách.
Tính QS mới, QD mới, lượng nhập/xuất.
Tính ΔCS, ΔPS, ngân sách và DWL bằng diện tích hoặc tích phân/tam giác.

Chương 4: Công cụ phi thuế quan và bảo hộ mới

Nội dung: Import/export quota, VER, trợ cấp xuất khẩu, dumping và các công cụ kỹ thuật – hành chính của “new protectionism”.

1. Thuế quan là công cụ thô

Chỉ thay đổi giá, không trực tiếp xử lý chất lượng, an toàn, môi trường hay an ninh.

2. Chuỗi giá trị nhiều công đoạn

NTM có thể định hướng vị trí và tiêu chuẩn của cả chuỗi, không chỉ một lần qua biên giới.

3. Chính sách công nghiệp

Nội địa hóa, nâng cấp công nghệ, khả năng chống chịu cần công cụ ngoài thuế.

4. Thuế bị ràng buộc và cắt giảm

Chính phủ chuyển sang tiêu chuẩn, giấy phép, quota và quy tắc xuất xứ.

5. Thông tin và niềm tin

Kiểm nghiệm, chứng nhận và truy xuất giúp bảo đảm tuân thủ.

6. Quản lý phân phối

SPS/TBT, safeguard và mua sắm công có thể nhắm mục tiêu cụ thể hơn.

Import quota: định nghĩa, giá và phúc lợi

Quota là giới hạn do chính phủ đặt ra đối với số lượng hoặc giá trị hàng được nhập/xuất trong một thời kỳ. Với quota nhập khẩu ràng buộc, giá nội địa tăng đến mức khoảng cách QD−QS đúng bằng quota.

Thành phần	Tác động
Consumer surplus	−(a+b+c+d)
Producer surplus	+a
Quota rent	c = (P_d−P_w) × quota
DWL	−(b+d), cộng thêm c nếu rent chảy ra nước ngoài

Cấp phép miễn phí

Doanh nghiệp được cấp phép giữ quota rent.

Đấu giá giấy phép

Chính phủ thu quota rent, tương tự doanh thu thuế.

Foreign capture

Doanh nghiệp nước ngoài giữ rent → phần chuyển giao ra nước ngoài.

Tiêu chí	Thuế nhập khẩu	Hạn ngạch nhập khẩu
Lượng nhập khẩu	Không cố định; phụ thuộc cung cầu	Được ấn định chắc chắn
Nguồn thu/rent	Chính phủ thu thuế	Phụ thuộc cách cấp giấy phép
Khi cầu tăng	Giá có thể không đổi ở nước nhỏ, nhập khẩu tăng	Giá nội địa tăng mạnh vì lượng nhập bị khóa
Nguy cơ độc quyền	Thấp hơn	Cao hơn nếu giấy phép miễn phí và phân bổ hạn chế

Export quota và VER

Export quota: giới hạn lượng xuất khẩu; có thể tạo tác động tương tự thuế xuất khẩu nếu mức hạn chế tương đương.
VER: nước nhập khẩu gây sức ép để nước xuất khẩu “tự nguyện” hạn chế xuất khẩu dưới đe dọa áp biện pháp rộng hơn.
VER có tác động như quota nhập khẩu nhưng quota rent thường thuộc nhà xuất khẩu nước ngoài.

Case ô tô Mỹ–Nhật 1981: giá xe tăng, hãng Nhật chuyển sang xe cao cấp và đầu tư nhà máy tại Mỹ để né hạn chế.

Cách doanh nghiệp né VER

Quality upgrading: dùng quota cho sản phẩm giá trị cao.
Sản xuất tại nước nhập khẩu bằng FDI.
Chuyển công đoạn sang nước thứ ba.
VER thường tập trung vào nhà cung cấp lớn, làm méo cấu trúc thị trường.

Trợ cấp xuất khẩu

Hình thức

Tiền mặt trên mỗi đơn vị xuất khẩu.
Miễn/giảm thuế thu nhập xuất khẩu.
Tín dụng lãi suất thấp, bảo hiểm tín dụng ưu đãi.
Tài trợ người mua nước ngoài.

Phúc lợi nước nhỏ

ΔPS = +(a+b+c)
ΔCS = −(a+b)
Chi ngân sách = −(b+c+d)
DWL = −(b+d)

Ví dụ slide: S=20P−20, D=−10P+70, Pw=4, trợ cấp 1 → giá nội địa/giá nhận của nhà sản xuất 5, QD=20, QS=80, xuất khẩu=60.

Dumping

Doanh nghiệp bán hàng xuất khẩu thấp hơn chi phí sản xuất hoặc thấp hơn giá tại thị trường nội địa trong điều kiện so sánh tương đương.

Normal value: giá tại thị trường nội địa hoặc nước thứ ba tương đương.
Dumping margin: normal value − export price.
Thuế chống bán phá giá cần chứng minh dumping, thiệt hại vật chất và quan hệ nhân quả.

Ba loại dumping

Sporadic: bán lượng dư tạm thời ra nước ngoài để giải phóng tồn kho.
Predatory: bán dưới giá để đẩy đối thủ khỏi thị trường rồi tăng giá; đáng lo nhưng khó chứng minh.
Persistent: phân biệt giá lâu dài do độ co giãn cầu và mức cạnh tranh khác nhau.

Nhóm NTM khác	Ví dụ	Mục tiêu hợp pháp / nguy cơ bảo hộ
SPS	Kiểm dịch, dư lượng, chứng nhận vùng trồng	Bảo vệ sức khỏe; có thể trở thành rào cản nếu quá mức cần thiết
TBT	Tiêu chuẩn chất lượng, an toàn, nhãn mác, bao bì	Thông tin và an toàn; tăng chi phí tuân thủ
Thuế/phí nội địa	VAT, thuế TTĐB, phí môi trường, hải quan	Không được phân biệt đối xử với hàng nhập
Mua sắm công	Ưu tiên nhà cung cấp nội địa	Hỗ trợ công nghiệp trong nước nhưng làm giảm cạnh tranh
Localization	Tỷ lệ nội địa hóa, lưu trữ dữ liệu, sản xuất trong nước	Phát triển năng lực nội địa; có thể bóp méo thương mại/đầu tư

Ví dụ SPS – trái cây Việt Nam

Thuế 5% hay 50% không tiêu diệt sâu bệnh. SPS yêu cầu mã số vùng trồng, giám sát dịch hại, xử lý lạnh/khử trùng, chứng thư kiểm dịch và kiểm tra tại biên giới.

Ví dụ kiểm soát công nghệ chip

Mục tiêu an ninh công nghệ cần giấy phép xuất khẩu, kiểm soát end-use/end-user, danh sách thực thể và quy tắc áp dụng ngoài lãnh thổ; thuế đơn thuần không kiểm soát được người dùng cuối.

Chương 5: Di chuyển quốc tế của các nguồn lực

Syllabus: Di chuyển vốn quốc tế và di chuyển lao động quốc tế. Phân biệt tác động hiệu quả toàn cầu với tác động phân phối giữa lao động và chủ sở hữu vốn.

Di chuyển vốn quốc tế

Vốn có xu hướng chảy từ nơi có suất sinh lợi biên thấp sang nơi có suất sinh lợi biên cao.
FDI: nhà đầu tư có quyền kiểm soát đáng kể đối với doanh nghiệp/tài sản ở nước ngoài; gắn với công nghệ, quản trị và chuỗi cung ứng.
Portfolio investment: mua tài sản tài chính nhưng không kiểm soát hoạt động; thanh khoản cao và dễ đảo chiều hơn.
Di chuyển vốn làm tăng sản lượng thế giới khi vốn được tái phân bổ tới nơi có năng suất biên cao hơn.

Phân phối: tổng lợi ích không đồng nghĩa mọi nhóm đều cùng được lợi. Thu nhập vốn và lao động ở hai nước thay đổi theo độ khan hiếm mới.

Di chuyển lao động quốc tế

Nhóm	Nước gửi lao động	Nước nhận lao động
Tiền lương	Có xu hướng tăng	Có xu hướng giảm
Lao động ở lại/bản địa	Có lợi	Có thể chịu cạnh tranh
Chủ sở hữu vốn	Có thể giảm lợi tức	Có thể tăng lợi tức
GDP lãnh thổ	Có thể giảm	Tăng nhờ lao động bổ sung
Thu nhập quốc dân	Được hỗ trợ bởi thu nhập/kiều hối từ nước ngoài	Phải trừ phần thu nhập trả cho lao động nước ngoài

Mô hình một quốc gia: MPL = 20 − L

Kéo thanh trượt để quan sát lao động tăng làm tiền lương biên giảm và thay đổi phân phối giữa tổng lương và thu nhập vốn.

Lượng lao động L10

Lương w$10

Tổng lương wL$100

Thu nhập vốn$50

Diện tích dưới MPL là tổng sản lượng. Hình chữ nhật w×L là thu nhập lao động; phần còn lại dưới MPL là thu nhập của các yếu tố cố định/vốn trong mô hình đơn giản.

Mô hình hai quốc gia (Bath-tub)

Tổng lao động thế giới là 35. Lao động dịch chuyển về nơi có lương cao cho đến khi w₁=w₂.

L₁: 20L₂: 15

w₁$10

w₂$14

Nước 1 chảy sang Nước 2

Điểm cân bằng của dữ liệu mô phỏng là L₁*=18, L₂*=17 và w*=12. Phần diện tích tăng thêm là mức tăng sản lượng thế giới nhờ tái phân bổ lao động.

Bài giải live theo dữ liệu mô phỏng

Phân bổ đang chọn

L₁=20; L₂=15; tổng L=35.

Hướng di chuyển

Lao động chạy về nơi có lương cao hơn.

Lượng điều chỉnh tới cân bằng

2 lao động di chuyển.

Tác động tại Nước nhận

Các chỉ tiêu dưới đây dựa trên giả định tuyến tính của mô hình và giả định toàn bộ tiền lương lao động di cư được chuyển về nước gửi.

ΔGDP26$

Thu nhập trả lao động−24$

Phần còn lại cho yếu tố trong nước+2$

Chương 6: Hội nhập kinh tế quốc tế

Nội dung: Các hình thức hội nhập, lý thuyết liên minh thuế quan, trade creation/trade diversion và các tác động tĩnh – động.

Cấp độ	Tự do thương mại nội khối	Chính sách với bên ngoài	Di chuyển yếu tố / phối hợp chính sách
PTA	Giảm thuế có chọn lọc	Mỗi nước tự quyết	Không
FTA	Xóa bỏ phần lớn rào cản nội khối	Mỗi nước giữ thuế riêng	Cần ROO để ngăn chuyển tải thương mại
Customs Union	Như FTA	Biểu thuế ngoại quan chung (CET)	ROO nội khối giảm vai trò phân biệt ưu đãi, nhưng quy tắc xuất xứ vẫn có thể tồn tại cho mục đích khác
Common Market	Như CU	CET	Tự do hơn đối với lao động và vốn
Economic Union	Như thị trường chung	Chung/hài hòa sâu	Phối hợp mạnh chính sách kinh tế; không phải mọi liên minh đều bắt buộc dùng chung tiền tệ

Trade Creation

Sau khi thành lập CU, nước thành viên thay thế sản xuất nội địa chi phí cao bằng nhập khẩu từ thành viên có chi phí thấp hơn.

Tác động: giảm chi phí thực, tăng hiệu quả và thường tăng phúc lợi.

Trade Diversion

Ưu đãi nội khối làm nhập khẩu chuyển từ nhà cung cấp ngoài khối hiệu quả nhất sang thành viên có chi phí cao hơn.

Tác động: giảm hiệu quả; phúc lợi có thể giảm vì mất nguồn thu thuế và tăng chi phí thực.

Tác động tĩnh

Trade creation và trade diversion.
Thay đổi thặng dư người tiêu dùng, nhà sản xuất và nguồn thu thuế.
Kết quả ròng phụ thuộc độ co giãn, mức thuế trước CU, chênh lệch chi phí và tỷ trọng thương mại.

Tác động động

Quy mô thị trường lớn hơn và economies of scale.
Cạnh tranh nội khối mạnh hơn, giảm độc quyền và thúc đẩy năng suất.
Thu hút FDI, chuyển giao công nghệ, cải thiện sức mạnh đàm phán.
Rủi ro phân bố lợi ích không đều và chi phí điều chỉnh ngành.

Hai ví dụ nhận dạng

Trade Creation

A tự sản xuất giá 16. B giá 12, C giá 10; thuế ban đầu 100% làm A tự sản xuất. Lập CU với B → A nhập B giá 12 thay sản xuất 16: tạo lập thương mại.

Trade Diversion

Thuế ban đầu 50% làm A nhập C với giá sau thuế 15. Lập CU với B → nhập B giá 12 dù chi phí thực B=12 cao hơn C=10: chuyển hướng thương mại.

Khi nào CU có khả năng tạo lợi ích lớn?

Thuế trước hội nhập cao và trade creation tiềm năng lớn.
Các thành viên có cơ cấu sản xuất cạnh tranh, tạo nhiều khả năng thay thế nguồn chi phí cao.
Khối lớn, nhiều thành viên, chi phí vận chuyển nội khối thấp.
Chênh lệch chi phí giữa thành viên hiệu quả và nguồn ngoài khối nhỏ, hạn chế trade diversion.

Khung trả lời câu Customs Union

So sánh chi phí thực của sản xuất nội địa, thành viên và ngoài khối.
Tính giá có thuế trước hội nhập.
Xác định nguồn cung trước và sau CU.
Kết luận TC hay TD dựa trên sự thay đổi nguồn cung và chi phí thực.
Phân tích phúc lợi, gồm tiêu dùng, sản xuất, thuế và tác động động.